گناه شناسی

معنی گناه و انواع آن:

گناه به معنی خلاف و در اسلام به معنی هر کاری که به خلاف فرمان خداوند باشد گناه هر چند کوچک باشد چون نا فرمانی خداست بزرگ است.

واژه هایی که در قرآن در مورده گناه آمده است عبارتند از:

1- ذنب،به معنی دنباله است چون هر عمل خلافی یک نوع پی آمد دارد.

2- معصیت،به معنی سر پیچی و خروج از فرمان خداست.

3- اثم،به معنای سستی و محروم ماندن از پاداشها است.

4- سیئه،به معنی کار زشت است.

5- جرم،به معنی پست است.

6- حرام،به معنای منع و ممنوعیت است.

7- خطیئه،غالبا به معنی گناه غیر عمدی است .

8- فسق،به معنی خروج گناه کاراز مدار اطاعت و بنده گی خداست.

9- فساد،به معنی خروج از حد اعتدال است.

10- فجور،به معنی پاره شدن پرده حیا که باعث رسوائی است.

11- منکر،به معنی نا آشنا.

12- فاحشه،سخن و کار زشت.

13- خبط،عدم تعادل به هنگام نشست و برخاست است.

14- شر،هر زشتی که نوع مردم از آن نفرت دارند.

15- لمم،به معنی نزدیک شدن به گناه.

16- وزر،به معنی سنگینی است و بیشتر در مورد حمل گناه دیگران به کار می رود.

17- حنث،در اصل به معنی تمایل به باطل و باز خواست آمده است.

گناه دو نوع است:1- گناه کبیره(بزرگ)2- گناه صغیره(کوچک)

کناه کبیره از زبان امام صادق (ع)در کتاب خدا:

1- بزرگترین گناه کبیره،شرک به خدا است،چنانکه خدا می فرماید:کسی که برای خدا ، شریک قرار دهد،خداوند بهشت را بر او حرام کرده است .(نساء-آیه 72)

2- نا امیدی ار رحمت خداوند است، چنانکه خداوند می فرماید:هیچ کس جز کافران از رحمت خدا ، نومید نگردد.(یوسف آیه 78)

3- و پس از آن ،ایمن از مکر(عذاب و مهلت)خدا است ، چنانکه خداوند می فرماید:از مکر خداوند ایمن نشود ، مگر مردم زیانکار(اعراف- آیه99)

4- از گناهان کبیره آزار پدر و مادر است.که از زبان عیسی(ع)در قرآن آمده است که می فرماید:خدا دستور داده است که به مادرم نیکی کنم و مرا زور گویی تیره بخت قرار  نداده است.(سوره مریم آیه 32)

5- کشتن انسان مگر در موردی که حق است ، زیرا خداوند می فرماید (و هر کس فرد با ایمانی را از روی عمد،به قتل برساند مجازات او، دوزخ است که جاودانه در آن می ماند،و خداوند بر او غضب می کندو از رحمتش او را دور می سازدو عذاب عظیمی برای او آماده ساخته است.(نساءآیه93)

6- نسبت ناروای زنا به زن پاک دامن است، چنانچه خداوند می فرماید (کسانی که زنان پاک دامن و بی خبرازهرگونه آلودگی وبا ایمان رامتهم می سازند،در دنیا و آخرت ازرحمت الهی بی بهره اند،وعذاب بزرگی درانتظارشان است(نورآیه 23).

7- خوردن مال یتیم،چنانکه خداوند می فرماید(در مورد کیفر خورند گان مال یتیم می فرماید:((آنان در شکم های خود ، آتش فرو می برند و به زودی در آتش سوزان می سوزند))(نساء آیه 23).

8- فرار از جبهه جهاد ، چنانکه خداوند می فرماید:((و هر کسی در آن هنگام (جنگ)به آن ها پشت کند مگر در صورتی که هدفش ،کناره گیری از میدان برای حمله مجدد و یا به قصد پیوستن به گروه هی(از مجاهدان)بوده باشد.چنین کسی گرفتار خشم پروردگار خواهد شد ، و ماوای او جهنم ،و چه بد جایگاهی است))(انفال آیه 16)

9- ربا خواری ،چنانچه خداوند می فرماید:(( کسانی که ربا می خورند ، بر نمی خیزند مگر مانند کسی که شیطان با تماس خود ، او را همچون دیوانه ، آشفته حال کرده است(بقره آیه 277).

10- سحرو جادو، چنانچه خداوند می فرماید:((قطعا دانستند که هر کس خریدار جادو شود ، در آخرت،بی بهره خواهد بود(بقره آیه 102).

11- زنا،چنانچه خداوند می فرماید :((هر کس زنا کند ، مجازاتس را خواهد دید ، عذاب چنین کسی در قیامت،مضاعف گردد و با خواری همیشه در آن خواهد ماند))(فرقان آیه 69-68)

12- سوگند دروغ برای گناه، چنانکه خداوند می فرماید)): کسانی که پیمان خود را با خدا و سوگند های خود را به بهای اندک می فروشند در آخرت بی بهره اند))(آل عمران آیه77)

13- خیانت در غنائم جنگی ، چنانکه خداوند می فرماید:((و هر که در غنیمت جنگی،خیانت کند،روز قیامت با آنچه خیانت کرده است بیاید))(آل عمران161)

14- نپرداختن زکات واجب ، چنانکه خدا وند در کیفر مانع الزکاة می فرماید:((در آن روز که در آتش دوزخ آنها را گرم و سوزان کرده و با آن صورت ها و پهلوها و پشتهایشان را داغ می کنند))(توبه آیه35 )

15- گواهی به دوزغ ،و نهان نمودن گواهی به حق،چنانکه خداوند می فرماید:((و هر کس گواهی دادن را پنهان کندقلبش گناه کار است))(بقره آیه283).

16- شراب خواری، ای اهل ایمان شراب و قمارو بت پرستی و تیرهای گرو بندی(که رسمی بود در جاهلیت پلید و از عمل شیطان است از آن البته دوری کنید تا رستگار شوید (مائده آیه90)

17- ترک نمازیا ترک واجب دیگر الهی به طوره عمده، زیرا رسول خدا (ص) فرموده:هر کس که عمدا نماز را ترک کند از پیمان خدا و رسول خدا (ص)بیزاری جسته است))

18و19- پیمان شکنی و قطع رحم،چنانکه خداوند می فرماید:برای آنانکه(پیمان را می شکندو قطع رحم می کند)لعنت و خانه  بد در آخرت،است))(فرقان آیه 25)

موارد تبدیل گناه صغیره به کبیره

1- اسرار بر گناه صغیره- در قرآن می خوانیم:((پرهیز کاران کسانی هستند که آگاهانه بر گناهانشان ، اسرار نورزند))(سوره آل عمران آیه135)

2- کوچک شمردن گناه : کوچک شمردن گناه،آن را به گناه بزرگ تبدیل می کند.

امیرمومنان(ع) می فرماید:((سخت ترین گناهان ، آن است که صاحبش که آن را کوچک به شمارد))(1)

3- اظهار خوشحالی هنگام گناه

امیرمومنان علی(ع) فرموده است:((بدترین بدها کسی است که به بدی خوشحال گردد.))(2)

4- انجام گناه از روی طغیان چنانچه در آیه37تا39سوره نازعات می خوانیم :((و اما آنها که طغیان کنند و زنده گی دنیا را مقدم شمرند ، بی گمان جایگاهشان دوزخ است )).

5- مغرور شدن به مهلت وستر الهی یعنی اینکه گناه کار ، مهلت خدا و مجازات نکردن سریع او را دلیل رضایت خدا بداند و یا خود را محبوب خدا بداند.

6- تجاهر به گناه یعنی آشکار نمودن گناه که امام رضا(ع) فرموده است : ((پاداش پنهان کننده کردار نیک ، معادل هفتاد کار نیک است و آشکار کننده گناه خوار می باشد))(3)

7- گناه شخصیتها        1- فردی 2- اجتماعی

عیوب و گناهان کلیدی

همانگونه که پیری و ضعف زمینه هجوم کسالت و بیماری گوناگون است گاهی عیب و یا گناهی زمینه یا کلید انواع گونا گون می شودمثلا:

1-حسادت، انسان رابه انواع گناهان مانند کارشکنیها،تهمتها،دروغ،سوء قصدهاو...وادار می کند،امام صادق (ع) فرمود: (( همان گونه که آتش، هیزم را می بلعد،حسادت ایمان را می بلعد))(4)

2- بخل و حرص،عیب بخل نیز سبب ندادن زکات و خمس و ترک انفاق و انواع گناهان دیگر می شود ، به علاوه مردم که از بخیل ناراحتند،و همین موجب بد گوئیها و سوء ظن ها می گردد.

3- دروغ،دروغ گناهی است که زیر پوشش توجیه های دروغین آن صد ها گناه دیگر بروز می کند.

امام حسن عسگری(ع) فرموده : (( تمام زشتیها در اتاقی قرار داده شده ، و کلید آن اتاق دروغ است))(5)

4- خشم و بد اخلاقی ، عیبی است که سبب فحش ،غیبت ، ،دشمن تراشیها،و انواع زشتیها خواهد شد.

امام حسن عسگری(ع) فرمود :خشم( بی کنترل) کلید هر بدی است .(6)

 انگیزه ها و زمینه های پیدا یش گناه

الف)تعریف انسان در رابطه با گناه : درانسان غرائزی وجود دارد که باید آنها را شناخت وراههای افراط وتفریط آنها را دانست.

علمای اخلاق می گویند :منشاء وانگیزه گناهان سه قوه است : 1-قوه شهویه      2- قوه غضبیه         3-قوه وهمیه 

قوه شهویه ،انسان را به سوی افراط در لذت خواهی نفسانی می کشاند ، که سر انجامش غرق شدن در فحشا وزشتیها است.

قوه غضبیه موجب طغیان غریزه غضب شده  وانسان را به ظلم وآزار رسانی وتجاوز وا می دارد.

قوه وهمیه ،غرائز برتری طلبی و انحصار جوئی  وتکبر وروح تجاوز به حقوق دیگران را در انسان زنده می کند واو را به گناه بزرگی وا می دارد.

.ب)سالم نگه داشتن  قلب :در قرآن  132بار سخن  ازقلب به ميان آمده است و در آيات  از قلب كافران  به  عنوان قلب مهر زده،قلب بيمار ياد شده است.

امام صادق (ع) فرموده قلب هر شخص با ايماني در درون داراي دو گوش است :1-گوشي كه  وسواس خناس در آن مي دمد ،2-گوشي كه فرشته در آن مي دمد،و خداوند مومن را به وسيله ي آن فرستنده  كمك مي كند و  همين گفتار را در آيه 22 سوره مجادله ((خداوند مومن را به  وسيله روح خود تقويت كرده است))

ج)نيت پاك و نا پاك

نيت پاك،كانون دلرچشمه زلال براي كارهاي نيك  است ، و بر عكس نيست آلوده ناپاك ،زمينه ساز گناه است.

رسول اكرم (ص) فرموده :نيت مومن ، بهتر از عمل اوست ، و نيت كافر بدتر از عملش مي باشد و هر كس طبق نيتش عمل مي كند.

د)سالم سازي حب و بغض

حب و علاقه به چيزي موجب انجام آن مي شود و  بغض و نفرت از چيزي  موجب ترك آن مي گردد . امام صادق (ع) فرموده:و مگر ايمان ،جزب و بغض است.

ه)سالم سازي كانون تفكر

فكر سالم بازده سالم وپاك دارد ، و فكر ناسالم و آلوده ، بازده نا سالم و آلوده خواهد داشت . در آيه 83 سوره قصص مي خوانيم: ((اين سراي آخرت را تنها براي كساني قرار مي دهيم كه ارده برتر جويي در زمين و فساد را ندارند و عاقبت نيك براي پرهيز كاران است.

منابع

1-نهج البلاغه حكمت348

2-غررالحكم ج  1 ص446

3-اصول كافي ج 1 ص 428

4-حجار ج 3 ص255

5-بحار، ج 72 و ص 262

6-تحف العقول ص 581

7-اصول كافي ج 2 ص 267

8- 1 سول كافي ج 2 ص 84

گناه شناسي

مولف : محسن قرائتي