یا محمد مصطفی (ص)

شب نور ُ شب بعثت خاتم پیغمبران بر تمام عاشقان مهدی مبارک

خواند زبان دلم ثناي محمد(ص)
ماند خرد خيره در لقاي محمد(ص)
ديده دل، جام جم به هيچ شمارد
سرمه کند گر زخاک پاي محمد(ص)

            یا زینب کبرا (س)

وفات مظلومانه ای عمّه ی سادات بر تمام عاشقان اهل بیت تسلیت  

زن مگو مرد آفرین روزگار                                                                                          

                                                                         زن مگو بنت الجلال اخت الوقا

زن مگو عرش خدا را قائمه                                                                                          

                                                                            یک محمد یک علی یک فاطمه    

مقدمه

منظور از فضاِیل، اخلاق پسندیده زیبا و نیکوی انسانی   است.فضایل اخلاقی،

مایه ی نجات و رستگای انسان و رساننده ی او به سعادت جاوید است.

یکی از برنامه های مهم پیامبران رساندن مردم به فضایل اخلاقی و مکارم اخلاق بود.

رسول اکرم (ص)فرموده:

من برای تکمیل اخلاق نیک مبعوث شده ام.اگر جامعه ای سالممی خواهیم

باید فضایل اخلاقی را در افراد نفوذ دهیم و بیاییم تمرین کنیم تا اخلاق پسندیده

را در خود شکوفا کنیم.

یقین

یقین ضد جهل مرکب و ضد شرک است و نخستین مرحله ی یقین اعتقاد

ثابت و جازم مطابق با واقع است به طوری که با هیچ شبهه ای زایل نمی شود

وبطور کلی یقین نیرومندترین اسباب سعادت انسان است و یقین از

شریف ترین و مهمترین فضایلاخلاقی است و از بزرگترین کمالات نفس است

و کسی که به آن برسد به بالاترین مراتب سعادت رسیده است.و از مهمترین

حالات اهل یقین این است که همیشه در حالت خوف و رجا و بیم و امید

به سر می برند و گاهی چنان منفعل می شوندکه فقط محبوب را

می بینند و خود را فراموش میکنند و از نشانه های اهل یقین این است

که هر چه به یقینش اضافه می شود نفس او بیشترتجرد پیدا می کند و

مستجاب الدعوه می شود و قدرت تصرف در قوانین حاکم بر هستی را پیدا می کند.

همچنان که از امام صادق روایت شده که فرمود: یقین بنده را به هر مقام

بلند مرتبه و شگفت آوری میرساند و رسول خدا(ص) این چنین از مقام یقین

 خبر داده است که وقتی نزد او گفته شد که عیسی ابن مریم بر روی آب راه

میرفت ایشان فرمود اگر به یقین او افزوده می شد به روی هوا راه می رفت(1).

تقوی

تقوی یعنی حفظ نفس از مخالفت خداوند تعالی، به کمک انجام دادن آنچه او

واجب کرده وترک آنچه حرام نموده است، مواظبت انسان بر انجام واجبات

و ترک محرمات، موجب میشود که ملکه ای برای نفس حاصل شود ،که

فعل و ترک بر او آسان شود هر چند مخالف میل و خواسته ی او باشد.

آ

یات شریف قرآنی و روایات رسیده از اهل بیت در این باره فراوان است.

چند مورد از آیات و روایات عبارتند از:

بهترین زاد و توشه تقواست.(2)

واما لباس پرهیز گاری بهتر است(3).

گرامیترین شما نزد خداوند پرهیز گارترین شما است(4).

هر کس تقوای الهی پیشه کند خداوند راه نجاتی برای او فراهم میکند و

او را از جایی که گمان ندارد روزی می دهد(5).

پیا مبر اکرم فرمود:

نشان پرهیزکار شش چیز است: از خدا بترسد و از سخت گیریش هراسان باشد

و صبح و شام را به سر آورد گویا خدا را( با چشم دل) می بیند دنیا او را

غمگین نکند و چیزی ازآن نزدش بزرگ ننماید به سبب خوشخوئیش.(6)

امام علی(ع) فرمود:

و بدانید که هر که تقوا پیشه کند خداوند راه بیرون شدن از آشوب ها و روشنایی از

تاریکی ها را به او نشان می دهد(7).

خوف و رجا

خوف لرزه ای است در دل از بیم رسیدن امرنا خوش آیندی به انسان، و فایده ی

آن این است که تو را از معاصی بازداشته وازعجب وخود بینی منع می کند

 ورجا یک حالت شگفتگی است که درقلب به واسطه ی معرفت و فضل و

عنایت خداوند و سعه رحمت او پدید می آید و فایده ی آن این است که

تو را بر طاعت او بر می انگیزاند و تحمل شداید و مشقات را در بندگی

حق بر تو آسان می نماید.

خداوند متعال فرموده:

براستی که آنها پیشی گیرندگان در خو بی ها بودند و می خواندند

ما را از روی امید و بیم و در برابر ما خاشع و فرو تن بودند(8).

امام صادق فرموده:

انسان مومن نمی شود تا اینکه ترسان و امیدواربا شد و ترسان و

امید وار نمی شود تا اینکه برای آنچه امیدواراست ومی ترسدعمل کند.

راستگویی

ضد دروغگویی راستگویی است و شریف ترین صفات پسندیده و بزرگترین

فضایل اخلاقی است و آیات و احادیث زیادی در مورد ارزش و ستایش آن

رسیده که در این مقال به قسمتی از آنها اشاره می کنیم:افرادی که به پیمان

خویش با خدا وفاکردند(10).  تقوا پیشه کنید و با راستگویان باشید(11).

امام صادق فرموده:

به طول دادن رکوع و سجود کسی نگاه نکنید زیرا که او عادت به آن کار کرده

و اگر آن را ترک کند به وحشت می افتد ولی به راستگویی و امانتداری اش

نگاه کنید(12).

شکر

شکر عبارت است از شناخت نعمت های منعم و شاد شدن به آنها و عمل

کردن به مقتضای آن شادی و ستایش منعم و نعمت هایش را در راه طاعتش

به کار بردن است.

امام صادق فرموده:

شکر هر نعمتی اگرچه بزرگ هم باشد این است که خداوند را ستایش کنی

 و سپاس گویی(13).

رسول خدا(ص) هر گاه کاری برایش پیش می آمد که او را خوشحال می کرد

می فرمود:

خدا را به این نعمت شکر و سپاس، و هر کاری پیش می آمد که او را غمگین

 می کرد میفرمود:خدا را در هر حال شکر(14).

فضیلت شکر

شکر برترین مقام نیکان و عمده ترین توشه ی مسافران عالم نور است و

آن باعث دفع بلا و فزونی نعمت هاست.

خدای سبحان در قرآن کریم می فرماید:اگر شما شکر گزار باشید و ایمان

بیاورید خداوند شما را عذاب نمیکند (15). و همچنین در جای دیگر

می فرماید:

اگر شما شکر گزار باشید به نعمت های شما اضافه می کنم(16).

امام صادق فرموده :سه چیز است که با وجود آنها هیچ چیز زیان نمی رساند:

دعا به هنگام گرفتاری و بلا و استغفاردروقت گناه وسپاس گزاری درموقع نمعت.(7)

صبر

عبارت است از ثبات و آرامش نفس در هنگام بلا و سختیها و مصائب و مقاومت

و پایداری در برابر آنها  به طوری که از شادی و آرامش که پیش از آن

داشت بیرون نرود و زبان خود را به شکایت نگشاید و با اعضای خود حرکات

نا هنجار انجام ندهد .

صبر اقسامی دارد که جزو فضایل شمرده می شود مانند صبر در جنگها که از انواع

شجاعت است.صبر در فرو بردن خشم که حلم نامیده شده و صبر در عبادت طاعات که

بندگی است. صبر در زوائد زندگی که زهد است.

از رسول اکرم(ص) در مورد ایمان پرسیدند فرمودند:

آن صبر است زیرا بیشترین اعمال ایمان و شریف ترین آنهاست.

خداوند متعال در قرآن کریم میفرماید:

پاداش کسانی را که صبر کرده اند بهتر از آنچه عمل کرده اند می دهیم (18).

و همچنین می فرماید: همانا پا داش صابران به طور کا مل و بی حساب داده

میشود(19).

توکل

توکل در سه مورد اطلاق می شود،

یکی در موضع قسمت که توکل در این مورد به این است که تو به خدایت

اعتماد داشته

باشی که آنچه  برای تو مقدر شده  به تو خواهد رسید و حکم او تغییر و

تبدیلی نمی یابد.

دوم:در موضع نصرت و یاری حق تعالی  واین به این است که اگر تو یاری

حق نمودی و در راه او به مجاهده  پرداختی باید به نصرت و یاری او

اطمینان داشته باشی  چرا که فرموده است :پس چون تصمیم گرفتی بر

خدا توکل نما(20).

و فرموده است:

اگر خدا را یاری نمودید او شما را یاری خواهد نمود (21).

و باز فرموده است:و برمااست یاری مومنان(22).

سوم:در موضع رزق و حا جت زیرا خدای تبارک و تعالی خود کفیل است که

آنچه را کهمایه قوام بنیه  تو برای خدمت او و طاعت و عبادتش می باشد

فراهم آورد که خود فرمود:

و هر کس بر خدا توکل نماید خدا او را کفایت خواهد نمود.

رضا و تسلیم

رضایت و تسلیم معنای روشنی دارند، رضایت بنده از خداوند آن است که

نسبت به حوادثی که به حکم خدا و اقتضای تقدیر او و بدون اراده و

اختیار وی در زندگیش اتفاق می افتد نا خشنود نباشد.

رضا به قضای الهی برترین مقامات دین و شریف ترین مراتب مقربان و عظیم ترین درهای

رحمت خداست و کسی که از

ابدی راه خواهد یافت وخدای سبحان می فرماید:

خداوند از ایشان راضی است و ایشان هم از خدا راضی هستند(23).

پاکدامنی

در تعریف آن گفته اند: قوه ی شهویه مطیع عقل می شود در همه ی جهات

چه در خوردن و آشامیدن و چه در نکاح و آمیزش از لحاظ کم و کیف و

هر چیزی که عقل سلیم نهی می نماید، و این حد اعتدال    عقل، مورد پسند است.

احادیث وارد شده در تمجید و ستایش عفت بسیار است که به چند نمونه از

 آنها اشاره می کنیم.

امیر مومنان(ع) می فر ماید:

برترین عبادتها عفت و پا کدامنی است(24).

و امام باقر فرموده  :

هیچ عبادتی برتر از عفت شکم و فرج نیست(25).

تفکر

یکی دیگر از راه های درمان وساوس ،اندیشه و تفکر و خاطر نیک و

ستوده است و انسان با تفکر سعی می کند بر علیه وسوسه ها اقدام

کند و آنها را کنترل  نماید.

تفکر سیر باطنی از مبدا به مقصد است و انسان بدون این سیر نمی تواند از

نقص به کمال برسد. خداوند متعال می فرماید: آیا در درون خویش نمی اندیشند

که خداوند از آسمان و زمین و آنچه بین آنهاست جز به حق نیافریده است(26).

و همچنین می فرماید: آیا در ملکوت آسمانها و زمین  و آنچه خداوند آفریده

است نمی نگرند(27).

و یا فرموده : به درستی که در خلقت آسمانها و زمین و گردش شب و روز

نشانه هایی است برای خردمندان (28).

رسول اکرم(ص)فرموده:یک ساعت فکر کردن از یک سال عبادت بهتر

است(29).و امیر مومنان(ع) فرمود: تفکر انسان را به نیکویی و عمل

به آن دعوتمی کند(30). این در داخل شود به بهشت

سخاوت

ضد بخل سخاوت است و آن از میوه های زهد است همچنان که بخل میوه ی

دنیا دوستی است پس سزاوار است که هرپویای راه آخرت اگر دستش از

مال تهی است قناعت ورزد و اگر ثروت و مالی دارد سخاوت و نیکوکاری

را پیش کشد و شکی نیست که جود وسخا از شریف ترین صفات و برترین

اخلاق انسانی به شمار می رود و یکی از ریشه های رستگاری است و

مشهورترین اوصاف پیامبران و معروف ترین اخلاق فرستادگان الهی است.

و رسول اکرم فرمود:«سخاوت درختی از درختها ی بهشت است که

شاخه هایش بر زمین آویخته و هر کسی شاخه ای از آن را بگیرد همان

شاخه وی را به بهشت می رساند ».(31)

و فرمود:بهشت خانه ی سخاوتمندان است.

  منابع:

مبانی اخلاق          مولف:محمد رحیم نوری

درسهای اخلاق      مولف:آیت ا.. مشکینی

1- بحار,ج 70 ,ص 179

2- سوره بقره , آیه 197

3- سوره اعراف ,26

4- سوره حجرات , آیه 13

5- سوره طلاق آیه 3- 2

6- تحف الحقول , ص24

7- نهج البلاغه ,ص602

8- سوره انبیا آیه90

9- بحار,ج78,ص310

10-سوره احزاب,آیه23

11- سوره توبه,آیه120

12- علم اخلاق,ج2,ص442

13- بحار,ج71,ص40

14- بحار,ج71,ص23

15- سوره نساءآیه 146

16- سوره ابراهیم,آیه 7

17- بحار,ج71,ص40

18- سوره نحل,آیه 96

19- سوره بقره آیه 10

20- آل عمران آیه 159

21- سوره محمد،آیه7

22- روم آیه47

23- سوره مائده آیه 122

24- علم اخلاق,ج2,ص22

25- علم اخلاق,ج2,ص22

26- سوره روم آیه 8

27- سوره اعراف,آیه 185

28- سوره آل عمران,آیه190

29- بحار,ج6,ص133

30- علم اخلاق,ج1,ص232

31- بحار,ج15,ص221